Kupiłeś używany samochód z wadą – kiedy możesz żądać obniżenia ceny albo odstąpić od umowy?

[visera]

Artykuł sponsorowany

Samochód podczas oględzin działał prawidłowo, a kilka dni po zakupie pojawiła się poważna awaria silnika, skrzyni biegów albo elektroniki? A może dopiero po wizycie w warsztacie okazało się, że auto uczestniczyło wcześniej w poważnym wypadku, ma niezgodny z zapewnieniami przebieg albo wymaga kosztownej naprawy? Kupujący używany samochód nie zawsze musi ponosić koszty takiej sytuacji sam. Zakres jego praw zależy jednak przede wszystkim od tego, od kogo kupił samochód i co dokładnie wynikało z umowy oraz oferty sprzedaży.

Zakup używanego samochodu zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Kilkuletni pojazd nie musi być w takim stanie jak auto nowe, a jego naturalne zużycie nie oznacza automatycznie, że sprzedawca odpowiada za każdą późniejszą awarię.

Zupełnie inaczej wygląda jednak sytuacja, gdy po zakupie ujawnia się problem, który istniał już wcześniej albo wynikał z przyczyny tkwiącej w samochodzie w chwili sprzedaży, a kupujący miał podstawy oczekiwać, że pojazd znajduje się w innym stanie.

W takich przypadkach możliwe jest żądanie naprawy, obniżenia ceny, a w określonych sytuacjach nawet odstąpienie od umowy sprzedaży samochodu.

Najpierw sprawdź, kto naprawdę sprzedał samochód

To najważniejszy punkt wyjścia.

Inne przepisy stosuje się, gdy samochód kupuje konsument od przedsiębiorcy, np. komisu lub dealera, a inne, gdy obie strony umowy są osobami prywatnymi.

Dlatego samo to, że samochód stał na placu komisu, nie zawsze rozstrzyga sprawę. Trzeba sprawdzić przede wszystkim kto został wskazany w umowie jako sprzedawca.

Jeżeli sprzedawcą jest przedsiębiorca, a samochód został kupiony przez osobę fizyczną na prywatne potrzeby, zastosowanie znajdą przepisy ustawy o prawach konsumenta dotyczące niezgodności towaru z umową.

Jeżeli natomiast samochód został kupiony od osoby prywatnej, podstawą odpowiedzialności sprzedawcy pozostają przede wszystkim przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi.

Ta różnica może mieć ogromne znaczenie dla dalszego postępowania.

Samochód kupiony od komisu lub dealera – czego może oczekiwać konsument?

Samochód jest zgodny z umową, jeżeli odpowiada m.in. uzgodnionemu opisowi, jakości i funkcjonalności oraz nadaje się do celu, do którego pojazdy tego rodzaju są zwykle używane.

Znaczenie mają także uzasadnione oczekiwania konsumenta wynikające z charakteru samochodu i informacji przekazywanych przez przedsiębiorcę.

Przy samochodzie używanym oczywiście należy brać pod uwagę jego:

• wiek,
• przebieg,
• cenę,
• wcześniejszy sposób eksploatacji,
• stopień normalnego zużycia,
• informacje przekazane kupującemu przed zawarciem umowy.

Nie można więc oczekiwać, że kilkunastoletni samochód z przebiegiem 250 tys. kilometrów będzie miał parametry auta opuszczającego salon.

Z drugiej strony określenia pojazdu w ogłoszeniu jako np. „bezwypadkowego”, „w pełni sprawnego”, „bez wkładu finansowego” czy posiadającego określony przebieg mogą mieć znaczenie przy późniejszej ocenie jego zgodności z umową.

Czy każda awaria oznacza odpowiedzialność sprzedawcy?

Nie.

Sam fakt, że samochód zepsuł się tydzień albo miesiąc po zakupie, nie oznacza jeszcze automatycznie odpowiedzialności sprzedawcy.

Trzeba ustalić przyczynę awarii.

Jeżeli problem wynika wyłącznie z normalnego zużycia części eksploatacyjnej, które odpowiada wiekowi i przebiegowi pojazdu, sytuacja może wyglądać inaczej niż wtedy, gdy mechanik stwierdzi, że silnik miał poważne uszkodzenie istniejące już przed sprzedażą.

Znaczenie może mieć również to, czy sprzedawca poinformował kupującego o konkretnym problemie.

Przedsiębiorca nie odpowiada bowiem za określone odstępstwo od typowych cech towaru, jeżeli przed zawarciem umowy konsument został o tej konkretnej cesze wyraźnie poinformowany i odrębnie ją zaakceptował.

Ogólne sformułowanie w umowie, że „kupujący zna stan techniczny pojazdu”, nie powinno być więc utożsamiane z poinformowaniem go o każdej niewidocznej usterce samochodu.

Jak długo przedsiębiorca odpowiada za niezgodność używanego samochodu z umową?

Przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności samochodu z umową, który istniał w chwili jego dostarczenia i ujawnił się w ciągu dwóch lat.

Co bardzo istotne, jeżeli brak zgodności ujawni się w tym okresie, ustawa przewiduje domniemanie, że istniał on już w chwili dostarczenia samochodu, chyba że zostanie udowodnione inaczej albo takie domniemanie byłoby nie do pogodzenia ze specyfiką samochodu lub charakterem konkretnego problemu.

Ma to praktyczne znaczenie dowodowe.

Konsument nie powinien więc automatycznie przyjmować argumentu sprzedawcy:

„Samochód wyjechał od nas sprawny, więc wszystko, co stało się później, jest już problemem kupującego”.

Każdą sytuację trzeba ocenić na podstawie rzeczywistej przyczyny usterki.

Naprawa, wymiana, obniżenie ceny czy odstąpienie?

Przy zakupie konsumenckim ustawa przewiduje określoną kolejność uprawnień.

Jeżeli samochód jest niezgodny z umową, konsument może w pierwszej kolejności żądać naprawy lub wymiany.

Przy używanym samochodzie wymiana pojazdu na identyczny egzemplarz często będzie w praktyce niemożliwa, dlatego najważniejszym środkiem może okazać się naprawa.

Przedsiębiorca powinien dokonać jej:

• w rozsądnym czasie,
• bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta,
• na własny koszt.

Jeżeli jednak przedsiębiorca odmówi doprowadzenia samochodu do zgodności z umową, nie zrobi tego prawidłowo, problem pozostanie mimo próby naprawy albo z okoliczności wynika, że nie usunie go w rozsądnym czasie lub bez nadmiernych niedogodności, konsument może przejść do dalszych roszczeń.

Może wtedy żądać obniżenia ceny, a jeżeli niezgodność jest istotna – również odstąpić od umowy.

Czy można od razu odstąpić od umowy?

W określonych sytuacjach tak.

Jeżeli brak zgodności samochodu z umową jest na tyle istotny, konsument nie musi najpierw żądać naprawy lub wymiany. Może od razu domagać się obniżenia ceny albo odstąpić od umowy.

Przy samochodzie może chodzić przykładowo o sytuację, w której ujawniona wada ma poważny wpływ na możliwość normalnego albo bezpiecznego korzystania z pojazdu.

Nie oznacza to jednak, że każda usterka pozwala natychmiast oddać samochód i żądać zwrotu całej ceny.

Przy odstąpieniu od umowy znaczenie ma istotność niezgodności. Ustawa przewiduje przy tym domniemanie, że brak zgodności towaru z umową jest istotny.

W razie sporu ocenie będą podlegały konkretne okoliczności – charakter wady, koszty jej usunięcia, wpływ na wartość i bezpieczeństwo pojazdu oraz to, czego kupujący mógł rozsądnie oczekiwać od danego samochodu.

Na czym polega obniżenie ceny samochodu?

Obniżenie ceny nie powinno być kwotą wybraną całkowicie dowolnie.

Cena po obniżeniu powinna pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość samochodu niezgodnego z umową pozostaje do wartości pojazdu zgodnego z umową.

Nie zawsze więc prawidłowym rozwiązaniem będzie po prostu zażądanie zwrotu kwoty równej kosztom naprawy.

Koszt naprawy może być istotnym punktem odniesienia, ale nie musi być automatycznie tożsamy z prawidłową wysokością obniżenia ceny.

W poważniejszych sprawach przydatna może być opinia rzeczoznawcy określająca zarówno charakter wady, jak i wpływ problemu na wartość pojazdu.

A co jeśli samochód został kupiony od osoby prywatnej?

Tutaj zasady są inne.

Do sprzedaży pomiędzy osobami prywatnymi stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi.

Sprzedawca odpowiada za wadę, która istniała w chwili przejścia ryzyka na kupującego albo wynikała z przyczyny istniejącej w samochodzie już w tej chwili.

Kupujący może w określonych warunkach żądać m.in.:

• usunięcia wady,
• wymiany rzeczy,
• obniżenia ceny,
• odstąpienia od umowy.

Od umowy nie można jednak odstąpić, jeżeli wada jest nieistotna.

W przypadku samochodu używanego kupionego od osoby prywatnej bardzo ważna jest jeszcze jedna kwestia.

Czy prywatny sprzedawca może wyłączyć rękojmię?

Tak.

Strony umowy zawartej pomiędzy osobami prywatnymi mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi ograniczyć albo nawet całkowicie wyłączyć.

Dlatego przed podjęciem działań trzeba dokładnie przeczytać umowę sprzedaży.

Często pojawiają się w niej sformułowania w rodzaju:

„Strony wyłączają odpowiedzialność sprzedającego z tytułu rękojmi”.

Taki zapis może mieć bardzo istotne znaczenie.

Nie oznacza to jednak, że sprzedawca może świadomie ukryć poważną wadę, a następnie zawsze zasłonić się wyłączeniem rękojmi.

Jeżeli podstępnie zataił wadę, umowne wyłączenie albo ograniczenie rękojmi jest bezskuteczne.

W praktyce kluczowe staje się wtedy udowodnienie, że sprzedawca wiedział o problemie i celowo go przed kupującym ukrył.

„Sprzedający nie wiedział o wadzie” – czy to wystarczy?

Nie zawsze.

W przypadku rękojmi odpowiedzialność sprzedawcy ma charakter szczególny i nie jest po prostu odpowiedzialnością za świadome oszustwo kupującego.

Jeżeli rękojmia nie została skutecznie wyłączona, samo twierdzenie prywatnego sprzedawcy:

„Ja też nie wiedziałem, że skrzynia biegów jest uszkodzona”

nie musi automatycznie zwalniać go z odpowiedzialności.

Inaczej wygląda natomiast sytuacja, gdy rękojmia została w umowie skutecznie wyłączona. Wtedy wiedza sprzedawcy i ewentualne podstępne zatajenie wady mogą mieć zasadnicze znaczenie.

Jak długo można korzystać z rękojmi przy zakupie od osoby prywatnej?

Co do zasady sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat od wydania samochodu kupującemu.

Nie oznacza to jednak, że warto czekać.

Po wykryciu poważnego problemu najlepiej działać możliwie szybko – zarówno ze względu na terminy dotyczące konkretnych roszczeń, jak i z powodów dowodowych.

Im więcej czasu i kilometrów upłynie od zakupu, tym częściej pojawia się spór, czy wada rzeczywiście tkwiła w samochodzie już w chwili sprzedaży, czy powstała dopiero później.

Co z ogłoszeniem sprzedaży samochodu?

Ogłoszenie warto zachować.

Opis samochodu może być jednym z najważniejszych dowodów w późniejszym sporze.

Jeżeli sprzedawca wskazywał np.:

• „auto bezwypadkowe”,
• „oryginalny przebieg”,
• „silnik i skrzynia w bardzo dobrym stanie”,
• „bez wkładu finansowego”,
• „samochód w pełni sprawny”,

a następnie okaże się, że rzeczywistość była istotnie inna, treść ogłoszenia może mieć znaczenie dla oceny odpowiedzialności sprzedawcy.

Warto więc zrobić screen oferty jeszcze przed zakupem, a najpóźniej natychmiast po wykryciu problemu.

Po sprzedaży ogłoszenie może zostać usunięte.

Czy podpisanie umowy ze zdaniem „stan techniczny jest mi znany” zamyka sprawę?

Nie automatycznie.

Tego typu klauzule są bardzo popularne w umowach sprzedaży samochodów, ale nie należy przypisywać im znaczenia większego, niż rzeczywiście mają.

Czym innym jest zaakceptowanie widocznego zużycia samochodu czy konkretnej usterki, o której kupujący wiedział, a czym innym niewidoczna poważna wada silnika ujawniona dopiero podczas specjalistycznej diagnostyki.

Każdorazowo trzeba ustalić, o jakim stanie samochodu kupujący rzeczywiście wiedział w chwili zawierania umowy.

Co zrobić, gdy po zakupie pojawia się poważna wada?

Przede wszystkim nie warto od razu zlecać kosztownego remontu i dopiero po jego wykonaniu informować sprzedawcę o sprawie.

Jeżeli jest to możliwe, lepiej najpierw:

1. udokumentować objawy usterki,
2. uzyskać diagnozę warsztatu,
3. zabezpieczyć ogłoszenie sprzedaży,
4. zachować umowę, fakturę, wiadomości i korespondencję ze sprzedawcą,
5. poinformować sprzedawcę o problemie,
6. sformułować konkretne żądanie,
7. umożliwić oględziny samochodu, jeżeli jest to uzasadnione.

Przed wykonaniem poważnej naprawy warto również rozważyć zabezpieczenie dowodów dotyczących pierwotnego stanu pojazdu.

Po rozebraniu silnika, wymianie części i przejechaniu kolejnych tysięcy kilometrów wykazanie przyczyny pierwotnej awarii może być znacznie trudniejsze.

Czy potrzebna jest opinia rzeczoznawcy?

Nie w każdej sprawie, ale przy poważniejszym sporze może mieć bardzo duże znaczenie.

Samo stwierdzenie mechanika:

„ten silnik był już wcześniej uszkodzony”

może nie wystarczyć, jeśli sprzedawca kwestionuje odpowiedzialność.

Profesjonalna opinia może pomóc ustalić:

• na czym polega wada,
• jaka była jej prawdopodobna przyczyna,
• czy mogła istnieć już w chwili sprzedaży,
• czy odpowiada normalnemu zużyciu pojazdu,
• jaki jest koszt jej usunięcia,
• jaki wpływ ma na wartość samochodu.

W sporach dotyczących używanych pojazdów właśnie ustalenia techniczne często decydują o wyniku sprawy.

Komis nie uznał reklamacji – co dalej?

Odmowa sprzedawcy nie oznacza jeszcze, że sprawa jest zakończona.

Warto najpierw przeanalizować przyczyny odmowy i zestawić je z posiadanymi dowodami.

Znaczenie będzie miało m.in.:

• kto był formalnym sprzedawcą,
• kiedy ujawniła się wada,
• jaki jest jej charakter,
• co napisano w ogłoszeniu i umowie,
• czy przedsiębiorca próbował naprawić pojazd,
• czy niezgodność jest istotna,
• czy istnieje dokumentacja techniczna wskazująca na wcześniejsze istnienie problemu.

Przy sporze dotyczącym samochodu o znacznej wartości warto rozważyć indywidualną analizę z zakresu prawa konsumenckiego, zanim zostanie złożone oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo sprawa trafi do sądu.

Wada używanego auta nie zawsze oznacza, że kupujący jest bezradny

Przekonanie, że kupując samochód używany „bierze się go takim, jaki jest”, jest zbyt daleko idącym uproszczeniem.

Kupujący musi oczywiście liczyć się z wiekiem, przebiegiem i normalnym zużyciem samochodu. Nie oznacza to jednak obowiązku zaakceptowania poważnych problemów, które istniały już przy sprzedaży, ani rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem samochodu a tym, co wynikało z umowy i zapewnień sprzedawcy.

Kluczowe znaczenie ma jednak prawidłowe ustalenie podstawy prawnej.

Przy zakupie od przedsiębiorcy przez konsumenta stosuje się przepisy o niezgodności towaru z umową. Przy zakupie od osoby prywatnej – przepisy o rękojmi, która może zostać umownie ograniczona lub wyłączona.

Dlatego przed wysłaniem wezwania do zwrotu całej ceny warto sprawdzić umowę, ustalić charakter wady i zabezpieczyć dokumentację techniczną.

W sprawach dotyczących samochodów często nie sam fakt wystąpienia awarii, lecz jej przyczyna i możliwość wykazania, że problem istniał już w chwili sprzedaży, przesądzają o tym, czy kupujący może skutecznie dochodzić swoich praw.

adw. Karina Dorobisz
Kancelaria Adwokacka Adwokat Karina Dorobisz w Katowicach

W swojej praktyce zajmuje się m.in. prawem cywilnym i konsumenckim, w tym sporami dotyczącymi niewykonania lub nienależytego wykonania umów.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Zakres roszczeń zależy m.in. od statusu stron umowy, jej treści, charakteru wady oraz okoliczności konkretnej sprzedaży.